Tolvlucht
|
Het is 1935. Piloot Lodewijk Wilde ligt te bed met een kapotte knie, opgelopen bij een schermutseling met drie jonge NSB´ers die een stuk noodlottiger had kunnen aflopen dan nu het geval is. Tijdens een rondvlucht boven Groningen met de drie jonge nazi´s brengt Wilde na een woordenwisseling zijn vliegtuigje opzettelijk in een tolvlucht waar hij zich maar ternauwernood weer uit weet te redden. Na de mislukte landing op Eelde wordt de gewonde Wilde ook nog eens een keer afgetuigd door zijn agressieve passagiers.
Om de tijd te doden besluit Wilde zijn 'memoires' te schrijven. Het betreffen zijn herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog, waarin hij piloot was in het Britse Royal Flying Corps en boven Frankrijk en in het Midden-Oosten vocht. Daarnaast vertelt hij over zijn vriendschap met de Nederlandse vliegtuigbouwer Frits Koolhoven die vlak voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog in Engeland vliegtuigen ontwierp en later in de Rotterdamse Waalhaven vliegtuigen bouwde, en over zijn ontmoeting met T.E. Lawrence (of Arabia) in het Midden-Oosten. En ten slotte geeft hij zich rekenschap van zijn relatie tot de drie vrouwen die een prominente plaats in zijn leven innemen, de Britse Allyson die hij in Egypte leerde kennen, zijn vrouw Victoria, dochter van een rijke Haagse zeepfabrikant, en het joodse meisje Zelda, dat hij samen met haar ouders op spectaculaire wijze nazi-Duitsland helpt ontvluchten. De roman Tolvlucht van Gerrit Brand is in 2007 verschenen bij Omnia Uitgevers in 2007. |
|
|
halflinnen, luxe gebonden editie met stofomslag
€ 29,95 352 pagina's Formaat 14 x 21,5 cm ISBN 978 90 75354 171 |
e-book
€9,99 352 pagina's ISBN 978-90-817151-1-9 |
U kunt dit boek kopen bij uw boekhandel, online of via onze webshop. Al onze boeken zijn ook als e-book te bestellen via de online boekhandel.
|
Vrijheid, herinnering en verantwoordelijkheid in het interbellum
In Tolvlucht van Gerrit Brand wordt het persoonlijke levensverhaal van piloot Lodewijk Wilde verweven met de grote politieke en morele spanningen van het interbellum. De roman opent met een dramatische gebeurtenis: een tolvlucht die Wilde uitvoert om zich te verdedigen tegen agressieve NSB’ers in zijn toestel. Deze scène fungeert niet alleen als fysieke climax, maar ook als symbolisch vertrekpunt voor een diepere reflectie op vrijheid, verantwoordelijkheid en de dreiging van ideologie.
Tijdens zijn herstel besluit Wilde zijn memoires te schrijven. Die terugblik vormt de kern van de roman en biedt een gelaagd perspectief op zijn leven als piloot, zijn ervaringen in de Eerste Wereldoorlog en zijn ontmoetingen met historische figuren zoals Frits Koolhoven en Lawrence of Arabia. Tegelijkertijd ontvouwt zich een persoonlijk verhaal, waarin drie vrouwen — Allyson, Victoria en Zelda — elk een andere vorm van verbondenheid en morele betrokkenheid vertegenwoordigen. De memoirestructuur maakt duidelijk dat het hier niet gaat om een lineaire reconstructie van feiten, maar om een poging tot zelfonderzoek, waarin herinnering onvermijdelijk gekleurd en fragmentarisch is.
Centraal in de roman staat de spanning tussen persoonlijke vrijheid en de opkomst van totalitaire ideologieën. De cockpit, waarin Wilde geconfronteerd wordt met de NSB’ers, fungeert als een microkosmos van een wereld in crisis. Hier botsen individuele autonomie en politieke dwang rechtstreeks op elkaar. Wilde’s beslissing om een gevaarlijke manoeuvre uit te voeren is niet alleen een instinctieve reactie, maar ook een moreel statement: hij weigert zich te onderwerpen aan ideologische agressie. Daarmee wordt de tolvlucht een krachtig symbool van verzet.
Vliegen als metafoor
De luchtvaart speelt in dit alles een dubbele rol. Enerzijds vormt zij het concrete decor van het verhaal: de vroege luchtvaart, met haar technische uitdagingen en risico’s, wordt levendig beschreven. Anderzijds fungeert het vliegen als metafoor. In de lucht ervaart Wilde een vorm van vrijheid en overzicht die op de grond steeds meer onder druk komt te staan door nationalisme, antisemitisme en politieke radicalisering. Deze tegenstelling tussen lucht en aarde loopt als een symbolische lijn door de roman. De lucht belichaamt grenzeloosheid en onafhankelijkheid, terwijl de aarde steeds meer wordt beheerst door grenzen en ideologische systemen.
Toch is Tolvlucht geen romantisch heldenverhaal. Integendeel: de oorlogservaringen van Wilde leiden tot een diep gevoel van desillusie. Oorlog verschijnt niet als een arena van heroïek, maar als een bron van zinloos geweld en morele ambiguïteit. Dit sluit aan bij het bredere interbellumperspectief, waarin vooruitgang weliswaar mogelijk lijkt, maar altijd gepaard gaat met verlies en ontwrichting. Wilde’s terugblik is dan ook doordrongen van twijfel: over zijn keuzes, zijn herinneringen en de betekenis van zijn ervaringen.
De relaties met de drie vrouwen verdiepen deze thematiek. Zij vertegenwoordigen verschillende vormen van loyaliteit — nationaal, persoonlijk en moreel — en laten zien hoe liefde in deze wereld nooit losstaat van historische omstandigheden. Vooral de redding van Zelda, een Joods meisje dat hij helpt ontsnappen uit nazi-Duitsland, onderstreept het belang van individuele verantwoordelijkheid. In een tijd waarin velen wegkijken of zich aanpassen, kiest Wilde voor handelen, ondanks de risico’s. Deze keuze wordt niet gepresenteerd als heldhaftig, maar als een noodzakelijke, vaak eenzame daad.
Persoonlijke integriteit
Daarmee raakt de roman aan een fundamentele vraag: wat kan een individu doen in tijden van morele en politieke crisis? Tolvlucht geeft geen eenduidig antwoord, maar suggereert dat verantwoordelijkheid begint bij persoonlijke integriteit. Wilde is geen onfeilbare held, maar een man die probeert recht te doen aan zijn overtuigingen in een wereld die steeds minder ruimte laat voor nuance.
In die zin kan de roman worden geplaatst binnen de traditie van de interbellumliteratuur, waarin schrijvers als Menno ter Braak en Eddy du Perron eveneens worstelden met de spanning tussen individu en ideologie. Net als bij hen staat bij Gerrit Brand de autonome, denkende mens centraal, die zich verzet tegen de verlokkingen van massabewegingen en simplificerende overtuigingen. Tegelijkertijd onderscheidt Tolvlucht zich door het gebruik van de luchtvaart als moreel en symbolisch kader. Het vliegen is hier niet slechts een technisch of avontuurlijk gegeven, maar een existentiële ervaring waarin vrijheid, kwetsbaarheid en verantwoordelijkheid samenkomen.
Uiteindelijk laat Tolvlucht zien dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is, maar iets wat telkens opnieuw bevochten moet worden. Niet alleen in de lucht, maar vooral in het innerlijk van de mens.