​Naar Beiroet, Gerrit Brand

In Naar Beiroet vertelt Gerrit Brand het verhaal van Edgar Laseur, een vijftiger en galeriehouder in Groningen wiens leven een beetje stilstaat. Zijn huwelijk met de plastisch chirurg Mirjam is tot een routine verworden. Zijn kinderen zijn het huis uit, en zijn galerie lijdt onder tanende belangstelling. Edgar leeft comfortabel, maar zonder richting of passie.
Een lunch met zijn oude vriend Arthur van den Berg, voormalig diplomaat in het Midden-Oosten, verandert alles. Arthur wijst hem op de bloeiende kunstscene in de Arabische wereld, met Beiroet als artistiek knooppunt. Edgar, op zoek naar vernieuwing, besluit af te reizen naar Libanon. Aanvankelijk is zijn motivatie zakelijk: hij hoopt spraakmakende kunstenaars te vinden om zijn galerie nieuw leven in te blazen. Maar zijn reis blijkt al snel ook een existentiële zoektocht.

In Beiroet maakt Edgar kennis met Fatima, een scherpzinnige Libanese fotografe. Ze werkt voor internationale persbureaus, maar haar betrokkenheid reikt verder dan alleen het vastleggen van beelden. Fatima confronteert Edgar met zijn westerse vanzelfsprekendheden en introduceert hem in een wereld waarin kunst onlosmakelijk verbonden is met politiek, trauma en overleven. In tegenstelling tot de vaak ironische, afstandelijke kunst in Nederland, is de kunst in Beiroet rauw, geladen en geëngageerd.
De band tussen Edgar en Fatima is intens: zintuiglijk, intellectueel en emotioneel beladen. Tegelijk is ze precair, want Fatima’s opvattingen over kolonialisme, macht en de rol van kunst botsen regelmatig met Edgars behoefte aan verbinding en esthetiek. Wanneer op 7 oktober 2023 Hamas Israël aanvalt en een nietsontziende oorlog in Gaza volgt, kantelt hun verhouding. Edgar, nog in Beiroet, wordt geconfronteerd met de rauwe politieke realiteit: straatprotesten, beelden van verwoesting, dood en verderf, gesprekken vol woede en wanhoop. Fatima’s betrokkenheid bij de Palestijnse zaak en haar kritiek op westerse hypocrisie worden steeds nadrukkelijker voelbaar.
​
In zijn hotelkamer leest Edgar Das gelobte Land van Erich Maria Remarque – over mensen op de vlucht voor nazi-Duitsland naar New York – en ervaart hoe verleden en heden in elkaar grijpen. De parallellen met het lot van de Palestijnen raken hem diep. Hij begint te twijfelen aan zijn rol als buitenstaander en kunsthandelaar: wat betekent het om schoonheid te verhandelen terwijl de wereld brandt? Zijn morele onzekerheid groeit, net als zijn verlangen om iets ‘juists’ te doen, al weet hij niet precies wat dat is.

Uiteindelijk besluit Edgar het werk van de Libanese kunstenares Balsam Aridi naar Nederland te halen. Haar werk is verstild, gelaagd, en verankerd in de tragiek én vitaliteit van het Midden-Oosten. Zijn keuze is meer dan zakelijk – het is een poging tot betrokkenheid, tot een betekenisvolle culturele brug tussen werelden.
Naar Beiroet is een roman over kunst, verlangen, schuld en moreel ontwaken. Gerrit Brand verweeft het persoonlijke verhaal van Edgar met grotere thema’s als globalisering, culturele toe-eigening, het Israëlisch-Palestijnse conflict en de fragiele rol van kunst in tijden van oorlog. Hij laat zien hoe makkelijk het is om weg te kijken – en hoe pijnlijk, maar noodzakelijk, het soms is om dat niet langer te doen.
Met psychologische diepgang, actualiteit en een scherp oog voor esthetiek toont Brand hoe kunst niet alleen spiegel is van de tijd, maar ook strijdmiddel en moreel kompas. Naar Beiroet is een urgente en gelaagde roman over wat het betekent om mens te zijn in een verscheurde wereld.
 
Naar Beiroet, Gerrit Brand, ISBN 9789083503080, hardcover met stofomslag, 224 pagina’s, € 27,50.