|
Naar BeiroetGerrit Brand |
 Wanneer men Tolvlucht (2007) en Naar Beiroet (2026) van Gerrit Brand naast elkaar legt, wordt niet alleen een thematische continuïteit zichtbaar, maar ook een opmerkelijke verschuiving in historisch en moreel perspectief. Brand situeert zijn romans expliciet in verschillende tijdlagen – Tolvlucht in 1935 en Naar Beiroet in 2023 – en gebruikt die historische afstand om de positie van zijn personages ten opzichte van grotere geopolitieke conflicten te onderzoeken. In Tolvlucht is de keuze voor 1935 allesbepalend. Europa bevindt zich op de drempel van de catastrofe die later bekend zal worden als de Holocaust. Hoewel het geweld nog niet zijn uiterste vorm heeft aangenomen, hangt de dreiging al in de lucht. Binnen die context kiest Brand nadrukkelijk voor een perspectief dat sympathie oproept voor Joodse personages. Zij verschijnen als kwetsbare, opgejaagde figuren, voor wie de vlucht – zowel letterlijk als figuurlijk – een kwestie van overleven is. De luchtvaartmetafoor krijgt hier een extra lading: de mogelijkheid om te ontsnappen aan vervolging, om grenzen te overschrijden die op de grond steeds ondoordringbaarder worden. Die keuze past binnen de bredere thematiek van Tolvlucht, waarin het individu probeert zich te handhaven tegenover krachten die buiten zijn controle liggen. De morele positie is relatief helder: de dreiging komt van een zich verhardende samenleving, en de empathie van de lezer wordt gestuurd richting degenen die daarvan het slachtoffer dreigen te worden. Brand lijkt hier een historisch bewustzijn te tonen dat, hoewel achteraf geconstrueerd, de lezer confronteert met de vraag wat men had kunnen zien aankomen – en hoe men had moeten handelen. In Naar Beiroet verschuift dat morele zwaartepunt ingrijpend. De roman speelt zich af in 2023, in een wereld waarin de nasleep van eerdere conflicten nog altijd voelbaar is en nieuwe spanningen zich blijven opstapelen. Hier kiest Brand voor een perspectief dat meer nadruk legt op de positie van Palestijnen en bredere Arabische gemeenschappen, die in het verhaal worden neergezet als degenen die onder druk staan van Israëlisch optreden. Waar in Tolvlucht de Joodse personages symbool staan voor kwetsbaarheid en vervolging, wordt in Naar Beiroet juist de Palestijnse ervaring van ontheemding, beperking en geweld centraal gesteld. Die verschuiving is geen simpele omkering, maar eerder een uitbreiding van Brands morele blik. Hij lijkt te suggereren dat geschiedenis geen statisch verhaal is met vaste rollen van dader en slachtoffer, maar een dynamisch proces waarin machtsverhoudingen veranderen en nieuwe vormen van onrecht ontstaan. Tegelijkertijd is het onmiskenbaar dat deze keuze de lezer confronteert met actuele en gevoelige politieke realiteiten. In Naar Beiroet is de morele ambiguïteit groter: hoewel de sympathie duidelijk ligt bij de Palestijnse en Arabische personages, wordt de complexiteit van het conflict niet volledig opgelost in eenduidige tegenstellingen. Wat beide romans bindt, is Brands voortdurende interesse in ontworteling en de onmogelijkheid van volledige controle. In Tolvlucht proberen Joodse personages aan een dreigende toekomst te ontsnappen; in Naar Beiroet worstelen Palestijnse en Arabische personages met een heden waarin bewegingsvrijheid en veiligheid structureel beperkt zijn. In beide gevallen is de “vlucht” – opnieuw in dubbele betekenis – een centraal motief, maar steeds blijkt die vlucht slechts tijdelijk of illusoir. De historische situering versterkt dit effect. Door Tolvlucht in 1935 te plaatsen, schrijft Brand met de kennis van wat komen gaat, waardoor de lezer de dreiging intenser ervaart. Naar Beiroet, gesitueerd in 2023, heeft juist een open einde: de uitkomst van de huidige spanningen is onzeker, en de roman ademt die onzekerheid. Daarmee verschuift ook de rol van de lezer – van iemand die terugkijkt met historische kennis naar iemand die midden in een nog onbeslist conflict staat. In stilistisch opzicht blijft Brand consistent: een sobere, observerende toon, met veel ruimte voor implicatie. Maar de ethische lading van die stijl verandert. In Tolvlucht ondersteunt ze een relatief duidelijke morele positie; in Naar Beiroet versterkt ze juist de spanning tussen betrokkenheid en afstand. De vergelijking tussen beide romans laat zich uiteindelijk lezen als een reflectie op de veranderlijkheid van empathie en perspectief. Brand kiest in 2007 voor de Joodse ervaring binnen de historische context van 1935, en in 2026 voor de Palestijnse en Arabische ervaring binnen de context van 2023. Daarmee maakt hij zichtbaar hoe literatuur niet alleen verhalen vertelt, maar ook posities inneemt – en hoe die posities mee kunnen bewegen met de tijd waarin ze geschreven worden.
0 Comments
 Stasio Komar nam de moeite Naar Beiroet heel grondig te lezen en van aantekeningen te voorzien. Hij schreef de volgende beschouwing over de roman. Stasio Komar is auteur bij Nobelman. Zijn tweede roman zal binnenkort bij de uitgeverij verschijnen. Korte inhoud Edgar, een Groningse galeriehouder met een uitgeblust huwelijk, reist naar Libanon om kunstwerken te zoeken die een nieuwe impuls kunnen geven aan zijn noodlijdende galerie. In gezelschap van de Libanese tolk Fatima reist hij door het land. Hij bezoekt kunstenaars en ontdekt mede dankzij de tolk in wat voor crisis Libanon verkeert. Edgar wordt geconfronteerd met de lamentabele infrastructuur, de corruptie, de angst van de bevolking voor de altijd nabije oorlogsdreiging en de zichtbare schade op plaatsen waar Israëlische bombardementen hebben plaatsgehad. Fatima is zeer begaan met het lot van haar land. Haar familie woont in het conflictgebied en als fotografe zet ze zich regelmatig in om verslag te doen van protesten en oorlogshandelingen. Tijdens de rondreis ontstaat er geleidelijk een liefdesrelatie tussen Edgar en Fatima. Deze relatie wordt doorkruist door de inval van Israël in Gaza in oktober 2023. Edgar maakt ons deel van zijn observaties, zijn gedachten en gevoelens, maar het lijkt alsof hij een buitenstaander blijft. Pas na zijn terugkeer uit Libanon rijst bij Edgar heftige verontwaardiging over de toestanden in het Midden-Oosten, mede veroorzaakt door Israël en de USA. De affaire met Fatima krijgt geen vervolg, hoewel Edgar aan haar blijft denken. In plaats daarvan verzinkt hij na terugkomst in Nederland weer in zijn relatie met zijn vrouw Mirjam. Wat hem echter het meest blijft bezighouden is het onrecht waarvan onschuldige burgers in Libanon en Gaza het slachtoffer zijn en waarmee politici wegkomen. De rol van Hezbollah wordt belicht als die van een beweging, ontstaan na vele jaren van terreur door Israël tegen de lokale bevolking. De incompetentie van de Libanese overheid om in te grijpen is een andere factor in de afglijdende situatie waarin Libanon is komen te verkeren. Na twee weken Libanon keert Edgar terug naar Groningen om zijn galerie voor te bereiden op de komst van de door hem uitgekozen Libanese kunstenares Balsam Aridi. Door de expositie die hij voor haar heeft ingericht zijn zijn verwachtingen voor een mogelijke opleving van zijn galerie hoog gespannen. Tijdens de opening van de expositie ontstaan er discussies over Libanon, het lot van de Palestijnen en de internationale politiek die hierbij een rol speelt. Plotseling arriveert een goede bekende van Edgar. De advocaat Bob Schumacher, een cynische man, onvoorwaardelijk voorstander van Israël, verstoort de sfeer door vijandige opmerkingen over Hezbollah en de Islam. Op dat moment kiest Edgar partij voor de slachtoffers van het Zionistische beleid van Israël. Na opmerkingen door aanwezigen over het koloniale verleden van Europa, verlaat Schumacher de galerie met de opmerking: ‘Een mooi feestje, maar let op Edgar, ze zuipen al je dure Libanese wijn op, maar kopen niks.’ Met deze zwartgallige slotzin laten we Edgar achter op de expositie zonder precies te weten wat voor effect de kanteling in zijn bewustzijn werkelijk heeft op zijn routineuze bestaan. Beschouwing Het personage van Edgar doet me denken aan figuren in films van Antonioni of aan de hoofdpersoon in de roman L’Étranger van Albert Camus. De gebeurtenissen lijken hen te overkomen en te overweldigen. Edgars observaties lijken door de auteur geregistreerd als door een camera. Het introverte, schijnbaar afstandelijke gedrag van Edgar zorgt ervoor dat we niet altijd goed inzicht krijgen in wat er werkelijk in hem omgaat. De stijl waarvan de auteur zich bedient, draagt uitermate bij aan dit beeld van de vreemdeling. Deze stijl, een intrigerend en regelmatig provocerend experiment met taal en grammatica wordt deel van het karakter van Edgar en zijn wereld. Die wereld (smeulend huwelijk, haperende galerie, uitzichtloosheid van Edgar) komt in botsing met de totaal andere realiteit van oorlog en ellende en met de persoon van Fatima die in een andere dimensie leeft, waardoor Edgar wordt geraakt. De dimensie van Edgar is daarbij vergeleken somber, bevreemdend en verontrustend. Wat betreft de duur van Edgars verblijf in Libanon en daarmee de verdieping van zijn engagement, zowel met Fatima als met Libanon, heeft de auteur bij mij verwachtingen gewekt die niet helemaal worden vervuld. Dat is misschien ook wel de bedoeling, want door zijn snelle terugkeer naar Groningen blijft Edgar een desolate acteur in de film waarin je hem ziet ronddolen als een verloren ziel, die innerlijk beladen is met verlangens en voorkeuren, maar die niet echt opgenomen wordt door de buitenwereld. Ook hier draagt de constaterende stijl waarmee zijn gedachten, gedrag en gevoelens worden beschreven bij aan de sfeer van onvoldaanheid waarmee hij zijn innerlijke domein moet blijven beleven als een kloof tussen ‘daarbuiten’ en ‘daarbinnen’, tussen wat hem overkomt en wat hem drijft, raakt en tot nieuwe inzichten brengt. Mijn verwachting als lezer werd eveneens op de proef gesteld door de relatie tussen Edgar en Fatima. Die relatie wordt beëindigd omdat ze beiden beseffen dat hun liefde geen toekomst heeft. De reden daarvoor laat zich alleen maar raden, maar blijft in het midden. Na terugkeer in Nederland blijft Edgar aan haar denken. Haar beroep als oorlogsfotograaf wekte bij mij de verwachting dat Edgar Fatima zal verliezen aan de dood tijdens een van de bombardementen. Of de auteur dit wel of niet heeft overwogen, kan ik niet verifiëren, maar mocht dit het geval zijn, dan zou hij een prijzenswaardige keuze hebben gemaakt door niet te doen wat de lezer verwacht, namelijk een tweede dramatische kanteling in het gemoed van Edgar: een verhevigd verlangen naar iemand die hij nooit meer zal zien. Dat deze ‘gewenste’ kanteling niet plaatsvindt, maakt de figuur van Edgar nog consequenter als een satelliet die doelloos, onvoldaan, en innerlijk geëmotioneerd door de ruimte zweeft. Interessant is verder het gebruik van tijden bij de (koppel-/hulp-) werkwoorden. De auteur brengt zijn beschrijvingen voortdurend en afwisselend in de onvoltooid tegenwoordige resp. verleden tijd. Dit lijkt soms storend, maar is mijns inziens ook onderdeel van het provocatieve experiment en de stijl die ontregelt, afstand schept en als een onzichtbaar personage om aandacht vraagt, zo mogelijk voor iets onbegrijpelijks, iets wat ons op het verkeerde been zet en nogmaals, om aandacht vraagt voor het eigenzinnige en tegelijk machteloze personage van Edgar (en daarmee voor de andere personages). De door de gebeurtenissen geweven aanwezigheid van de roman van Remarque (Das gelobte Land), waaruit Edgar in de loop van de roman steeds stukjes leest, is eveneens intrigerend en vormt vaak een rustpunt, waarin de hoofdpersoon wordt gemodelleerd als iemand die belangstelling heeft voor bespiegeling midden in het tempo van de gebeurtenissen. Dergelijke rustpunten vinden we ook op andere plaatsen, bijvoorbeeld daar waar Edgar als logé in het huis van de ouders van Fatima opstaat en luistert naar geluiden, kijkt naar de tuin, koffiezet en geniet van het moment waarop hij weer verder kan lezen in de roman van Remarque. Plotseling is daar weer de eenling Edgar die ons meeneemt naar zijn innerlijke beleving en verwerking van wat er om hem heen gebeurt. Met dit soort elementen wordt Edgar een sympathiek personage, die overal het zijne van denkt, maar er (gelukkig) niet in slaagt om een held te worden. Een rode lijn wordt ook gevormd door de vele actuele en historische informatie over politieke, economische en sociale omstandigheden, met name in Libanon, maar ook over de kunstwereld. Hiermee geeft de auteur ons meer inzicht in de gang van zaken rond galeries, musea en beeldend kunstenaars. Elders neemt de schrijver ons mee door een wereld vol politieke en menselijke problematiek die wordt afgezet tegen het artistieke en het persoonlijke domein van Edgar en zijn tegenspelers/tegenspeelsters. Tenslotte heb ik het taalgebruik in de roman dikwijls ervaren alsof het aanwijzingen zijn uit een filmscenario. Daarmee zou de vergelijking met en verwijzing naar een film als Blow Up van Antonioni, mogelijk nog extra kunnen worden gerechtvaardigd. Conclusie: de Roman Naar Beiroet roept veel meer op dan een reis naar Libanon, een toekomst-loze relatie, een galerie in overgang, een wereld in crisis of een personage dat in woord en gebaar toch een mysterie blijft en dat misschien ook wel moet zijn om bestaansrecht te claimen.  In het onvolprezen blad Argus (29.021.2026) staat een mooie recensie van Naar Beiroet door Paul Gellings. Argus bestaat alleen als gedrukt medium. Wie meer wil weten kan terecht op de website www.arguspers.nl.
Kunst, liefde en oorlog Het mysterie achter de horizon is een krachtig literair gegeven. Ergens lokt een open toekomst die het hier en nu draaglijk maakt. Edgar Laseur, kunsthandelaar te Groningen, zoekt dat in het nieuwe boek van Gerrit Brand in Beiroet. Al lezend in het in dit verband symbolische Gelobte Land van Erich Maria Remarque hoopt hij in Libanon Arabische kunst te ontdekken. Daarmee is hij van plan zijn galerie nieuw leven in te blazen én afstand te nemen van zijn zielloze huwelijk met plastisch chirurg Mirjam: ‘De afgelopen jaren brachten ze bitter weinig – te weinig – tijd samen door.’ In Beiroet ontspint zich al gauw een romance tussen Laseur en zijn gids, fotografe Fatima, en net wanneer Edgar en Fatima hun verliefdheid ten volle beleven, valt Hamas op 7 oktober 2023 Israëlisch binnen, met alle botsende gezichtspunten van dien. Een schotschrift wordt Naar Beiroet evenwel niet. Het krijgt alleen een lichtelijk geëngageerde dimensie, wat best mag in een goed boek. De hoofdpersoon staat niet kritiekloos tegenover Israël, maar blijft wel gevoelig voor de complexiteit van het conflict. Fatima, die een meer Arabische blik heeft, vertoont daarentegen een veel uitgesprokener ethische verontwaardiging. Het kan overigens erger: op de opening van de Groningse tentoonstelling van schilderijen van een Libanese kunstenares staat ineens de echtgenote van de ambassadeur van Libanon te raaskallen over de etniciteit van de Israëli’s. Dat zijn volgens haar helemaal geen Semieten, en dus hebben ze geen enkel recht op hun land. Het geheel is ingenieus opgebouwd. Eerst de Groningse lamlendigheid waarin Laseur klem zit, dan een zinderend en zinnelijk Beiroet, vervolgens een geopolitieke zweer die met veel geweld openbarst en ten slotte opnieuw een Groningse episode waarin kunst en Gaza door elkaar lopen, terwijl Laseurs huwelijk weer wat opleeft. Daarbij heeft Brand een opmerkelijk sobere vertelstijl, die niettemin een vracht aan sensaties oproept: ‘Edgar kijkt naar buiten. Eerste impressie: lauwe lucht. Zwoele lucht. Verstikkende benzinedampen. Slecht wegdek op de vierbaansweg die van het vliegveld, aan de rand van de stad bij de zee, naar het centrum van Beiroet loopt. Chaotisch verkeer.’ Daar blijft het natuurlijk niet bij. Je ruikt de plaatselijke gerechten, wordt betoverd door zonsondergangen, vergezichten, tempels, maar zonder kitscherige romantiek. Plastisch realisme is het eerder, doorspekt met discreet engagement, Libanon als metafoor voor een waanzinnige macrokosmos, waarin de microkosmos van twee geliefden – zij het kortstondig – overeind blijft, terwijl de speurtocht naar Arabische kunst gaandeweg vervlochten raakt in een moderne mythe van liefde en oorlog. Soms richt de verteller zich rechtstreeks tot ons, wat zowel vervreemdend werkt (je hóórt een stem) als ironisch (Brand spot met de conventies van de meer traditionele roman): ‘Nu moeten we even vertellen wie Arthur van den Berg is.’ ‘Maar neem van mij aan dat hij zijn ogen niet van Fatima af kon houden.’ Daarnaast gaat de verleden tijd geregeld over in de tegenwoordige tijd, waarmee het verhaal onveranderlijk aan vaart wint. Ook opvallend: de dialogen worden niet omsloten door aanhalingstekens, maar vormen één vloeiende lijn met de rest. Alles samen een verfrissende eigenzinnigheid. Brand op z’n best. Paul Gellings Gerrit Brand: Naar Beiroet. Nobelman, € 27,50.  In De Boekenkrant schreef Ed Knegtel een recensie van Naar Beiroet: ‘Brand schetst knap parallellen langs de breuklijnen van collectief schuldgevoel, tussen het boek Das gelobte Land van Erich Maria Remarque, dat Laseur op zijn reis vergezelt, en de huidige geopolitieke situatie rondom Gaza. Dit zal niet de laatste roman zijn die tegen de achtergrond van de huidige oorlog – die zo eufemistisch kort wordt aangeduid als ‘Gaza’ – is geschreven. Ik vind het vooralsnog de beste.’ Vreemd genoeg (voor mij want ik heb die ‘vertelstem’ met opzet aangebracht) vindt hij het maar gek dat de zgn alwetende verteller ‘af en toe op een bevreemdende manier ‘uit het verhaal stapt’ richting de lezer. Zo schrijft hij (ik dus): “Storm Babet was een paar dagen eerder over ons land getrokken en had hier in tegenstelling tot in het Verenigd Koninkrijk niet of nauwelijks schade aangericht (…)”’ Maar verder: ‘Het verhaal leent zich uitstekend voor verfilming. De suggestie is al eerder gedaan bij zijn vorige roman Cinemascope, uit 2023. Ik ben nieuwsgierig geraakt naar zijn eerdere werk.’ Lees hier de hele recensie op De Boekenkrant.  Leuk om te zien hoe elke recensent weer iets anders uit de roman haalt. ‘Laseur moet tijdens zijn verblijf in Libanon ook denken aan een andere roman: Eyeless in Gaza van Aldous Huxley. De titel refereert aan Simson met de lange haren uit de Bijbel, een Jood met bovenmenselijke krachten. God waarschuwt hem: als zijn haar wordt afgeknipt, verliest hij zijn kracht. Simson valt voor de Filistijnse – zeg maar: Palestijnse – Delila, die achter zijn geheim komt en zijn haar afknipt terwijl hij slaapt. Ze levert hem uit aan de Filistijnen die zijn ogen uitsteken en hem gevangen zetten in Gaza. Vandaar de titel van de roman van Huxley: Eyeless in Gaza…’ Lees hier de hele recensie op Literair Nederland   Mieke Schepens heeft de roman goed gelezen. Ze plaatste een recensie op 'Graag Gelezen.'
Citaat: ‘Naar Beiroet biedt een menselijk perspectief op de recente spanningen in het Midden-Oosten. De beschrijvingen van Beiroet zijn zintuiglijk; je ruikt de koffie en voelt de spanning in de straten.’ ‘Brand maakt hierbij een interessante literaire keuze door Edgar Das gelobte Land van Erich Maria Remarque te laten lezen. De parallellen die getrokken worden tussen de Joodse vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog en de huidige Palestijnse ontheemden zijn gedurfd en dwingen de lezer (net als Edgar) om voorbij de krantenkoppen te kijken naar de menselijke cyclus van lijden en ontheemding.’ Hieronder de volledige tekst: Naar Beiroet. Roman over kunst, verlangen en moreel ontwaken, tussen Groningse nuchterheid en Libanese hartstocht In zijn nieuwste roman Naar Beiroet neemt Gerrit Brand ons mee op een reis die begint als een zakelijke vlucht uit de sleur, maar eindigt als een indringende morele heroriëntatie. Hoofdpersonage Edgar Laseur is de personificatie van de Europese vijftiger: comfortabel, maar emotioneel vastgelopen. Zijn vertrek uit het rustige Groningen naar het chaotische Beiroet vormt het hart van een verhaal over kunst, conflict en loutering. De eerste woorden in deze roman pakken je beet en laten je niet meer los. Het begin is gemaakt. Edgar Laseur reed de garage onder het Forum in, parkeerde zijn Mercedes en sloot de laadkabel aan. Voor elektrische auto’s was er altijd wel plek – een van de voordelen waar hij ongemerkt van genoot. Hij haalde zijn pasje langs de lezer, nam de lift naar boven en stak het plein met de fonteinen over. In het Market Hotel liep hij door naar het zonovergoten terras aan de Grote Markt, waar het rond lunchtijd altijd druk was. Hij kon niet vermoeden dat een eenvoudige lunch het begin zou zijn van een fascinatie die hem steeds verder naar de Arabische Wereld zou voeren. Brand schept een scherp contrast tussen het "stilvallende" leven van Edgar in Nederland en de zinderende energie van Libanon. Waar kunst in Edgars Groningse galerie vooral een handelsproduct is geworden, ontdekt hij in Beiroet — via de intrigerende fotografe Fatima — dat kunst daar een overlevingsstrategie is. De ontmoetingen tussen Edgar en Fatima zijn meer dan een romantisch intermezzo; ze vormen de botsing tussen de vrijblijvende westerse blik en de noodzaak van engagement. Fatima fungeert als gids, niet alleen door de stad, maar ook door de complexe ziel van een regio waar elke penseelstreek getekend is door geschiedenis en trauma. Wat Naar Beiroet bijzonder actueel en urgent maakt, is de integratie van de gebeurtenissen van oktober 2023. De escalatie van het Israëlisch-Palestijnse conflict sijpelt de pagina’s binnen en trekt Edgar uit zijn rol als toeschouwer. Brand maakt hierbij een interessante literaire keuze door Edgar Das gelobte Land van Erich Maria Remarque te laten lezen. De parallellen die getrokken worden tussen de Joodse vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog en de huidige Palestijnse ontheemden zijn gedurfd en dwingen de lezer (net als Edgar) om voorbij de krantenkoppen te kijken naar de menselijke cyclus van lijden en ontheemding. De schrijfstijl van Brand is observerend en toegankelijk, waardoor de existentiële vragen waar Edgar mee worstelt nooit topzwaar aanvoelen. De roman snijdt thema's aan die er echt toe doen: Westerse schuld: Hoe verhoudt onze luxe zich tot het conflict elders? De functie van kunst: Is kunst decoratie of een getuigenis? Identiteit: Wie ben je als je vertrouwde omgeving wegvalt? Naar Beiroet biedt een menselijk perspectief op de recente spanningen in het Midden-Oosten. De beschrijvingen van Beiroet zijn zintuiglijk; je ruikt de koffie en voelt de spanning in de straten. De skyline van de stad wordt getekend door kille, betonnen flatgebouwen. Een diepgele gloed, als op een romantisch schilderij uit de negentiende eeuw, strijkt over de tempels van Bacchus en Jupiter. Vanuit het oosten tekent het licht de zuilenrijen af in scherpe, diepzwarte schaduwen. Moet je toch eens kijken, zegt hij terwijl de dubbele balkondeuren opent. Die tempels, die zon, die schaduwen… Hij werpt een blik over zijn schouder en glimlacht. Fatima knippert langzaam met haar ogen. Hij begrijpt meteen wat ze bedoelt.: één keer knipperen is haar stilzwijgende ja. Een Libanese blik van instemming. Naar Beiroet is een eerlijk portret van een man die leert dat je niet naar de andere kant van de wereld kunt reizen zonder jezelf tegen te komen – en dat echte betrokkenheid altijd een prijs heeft. Het is een indrukwekkende roman die laat zien dat de grens tussen kunst en werkelijkheid in tijden van crisis flinterdun is. Gerrit Brand slaagt erin om de grote wereldpolitiek klein en voelbaar te maken in de ziel van één man.  Op 22 november plaatste het Dagblad van het Noorden een recensie door Joep van Ruiten. Hieronder de complete tekst:
Recensie DvhN, 22.11.25; CULTUUR & MEDIA; BOEKRECENSIE Kunsthandel in tijden van oorlog De romanpersonages van Gerrit Brand houden van het goede leven. In Naar Beiroet wordt dat onder het mom van zelfverdediging verstoord. Maar eerst is er een vertrouwde mededeling, op bladzijde 6: ‘Dit is een fictief werk. Elke gelijkenis met bestaande personen, levend of dood, gebeurtenissen of locaties berust op louter toeval.’ Wat moeten we onder dit gesternte aan met galeriehouder Edgar Laseur uit Groningen, zijn ingedutte handel en wandel nieuw leven wil inblazen. Die daartoe naar Libanon reist, volgens een bevriende Arabist een ideale springplank naar het grote geld van Qatar, de Emiraten en Saoedi-Arabië. Geld, daar houdt Edgar van, net als van vrouwen. In het vervallen Beiroet laat de opportunistische Edgar zich rondleiden door een fotografe, Fatima. Ze neemt hem mee naar galeries waar niets verkoopbaars wordt gevonden. Daarna brengt ze hem in contact met een jonge kunstenares op het platteland. Zij maakt spectaculair werk waarin mensen als dieren worden afgebeeld en andersom. Edgar sluit een deal voor een verkooptentoonstelling. Dan valt Hamas Israël aan. Dat gebeurt hemelsbreed zo’n 120 kilometer verderop, maar zorgt voor veel onrust in het deel van Libanon waar de Hezbollah-beweging het voor het zeggen heeft. Fatima toont de plaatselijke achtergronden bij het wereldnieuws. Het beeld van de Groningse kunsthandelaar kantelt: de staat Israël valt van zijn voetstuk. Hoezo fictief? Wie maalt er nog om kunst? In eerdere boeken toonde Brand (Zwolle, 1956) zich gematigd kritisch op de tijdgeest. Veel was vroeger beter, de auto's en literatuur bijvoorbeeld, je mocht nog gewoon roken en onbekommerd vliegen, vrouwen waren in voor een avontuurtje, het geld rolde. In Naar Beiroet heeft het masculiene en melancholische verlangen naar de tijd van glossy’s en Franse speelfilms gezelschap gekregen van cynische geopolitiek. Brand schrijft het schijnbaar laconic op, wat Naar Beiroet een ontspannen leeservaring maakt. Soms is hij uitleggerig. Bij vlagen is hij grappig, bijvoorbeeld wanneer hij zich na een beschrijving van het weer rechtstreeks tot de lezer richt. ‘Ik hou het maar even vaag want als je exacte cijfers gaat geven horen ze te kloppen en er zijn altijd lezers die het natrekken.' Hij is op zijn best wanneer hij zijn hoofdpersoon laat worstelen met existentieel zelfverwijt. 'Edgar begrijpt zelf niet goed waarom hij dit soort onzin staat uit te kramen, inhoudsloos geklets, meer was het niet. Waarschijnljik omdat het leven nu eenmaal weinig om het lijf had. Je kon doen en laten wat je wilde - uiteindelijk maakte het niets uit.' Ondertussen gaan de pogingen tot handel gewoon door, ook in de kunst - je zou het de Harry Mens-doctrine kunnen noemen. Lekker, zo’n leven. JOEP VAN RUITEN.  Gerrit Brand bood het eerste exemplaar aan waardering uit voor Jan Keulens Op donderdag 13 november 2025 werd in een volle Sociëteit De Harmonie in Groningen de nieuwe roman Naar Beiroet van Gerrit Brand gepresenteerd. De belangstelling was groot: leden, lezers, kunstliefhebbers en vrienden vulden de zaal, waar uitgever-schrijver Anton Brand de avond opende met een inleidende speech . In zijn welkom benadrukte hij de bijzondere band met de auteur – geen familie, al wordt dat vaak gevraagd – en prees hij de samenwerking rond deze zevende roman van Gerrit Brand. Hij schetste de thematiek van het boek: een actuele roman over kunst, verlangen en moreel ontwaken, gesitueerd tegen de achtergrond van de oorlog in Gaza. Hoofdpersoon Edgar Laseur, een galeriehouder uit Groningen, reist naar Beiroet op zoek naar nieuwe inspiratie. Daar ontmoet hij de Libanese persfotografe Fatima, die hem confronteert met een wereld waarin kunst en politieke werkelijkheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.  Recensie door Marjon Nooij
Tzum.info publiceerde op 11 november 2025 een fraaie recensie van Naar Beiroet, de nieuwe roman van Gerrit Brand. In het boek volgen we Edgar Laseur, een vijftiger en galeriehouder uit Groningen die kampt met een vastgelopen galerie, een huwelijk vol stiltes en een tanende passie voor kunst. Op advies van zijn vriend Arthur – “Libanon is de ideale springplank voor jou naar het Midden-Oosten” – reist hij naar Beiroet in de hoop nieuwe kunstenaars te ontdekken én zichzelf te hervinden. Wat begint als een inspirerende reis verandert ingrijpend wanneer het Israëlisch-Palestijnse conflict opnieuw oplaait na 7 oktober 2023, waardoor Edgar geconfronteerd wordt met de vraag welke rol kunst speelt te midden van geweld en politieke spanningen. In Naar Beiroet vertelt Gerrit Brand het verhaal van Edgar Laseur, een vijftiger en galeriehouder in Groningen wiens leven een beetje stilstaat. Zijn huwelijk met de plastisch chirurg Mirjam is tot een routine verworden. Zijn kinderen zijn het huis uit, en zijn galerie lijdt onder tanende belangstelling. Edgar leeft comfortabel, maar zonder richting of passie.
Een lunch met zijn oude vriend Arthur van den Berg, voormalig diplomaat in het Midden-Oosten, verandert alles. Arthur wijst hem op de bloeiende kunstscene in de Arabische wereld, met Beiroet als artistiek knooppunt. Edgar, op zoek naar vernieuwing, besluit af te reizen naar Libanon. Aanvankelijk is zijn motivatie zakelijk: hij hoopt spraakmakende kunstenaars te vinden om zijn galerie nieuw leven in te blazen. Maar zijn reis blijkt al snel ook een existentiële zoektocht. |
Gerrit BrandStudeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij vertaalde literair werk uit het Zweeds, Engels, Frans en Portugees. Naar Beiroet is zijn zevende roman. www.gerritbrand.nl Archieven
April 2026
Categorieën |
RSS-feed