Dat Antoine de Saint-Exupéry meer schreef dan ‘De kleine prins’ mag de laatste jaren ook in Nederland bekend worden verondersteld. Zo’n tien jaar geleden verschenen er nieuwe vertalingen van zijn ‘pilotenboeken’ ‘Nachtvlucht’ en ‘Oorlogsvlieger’. Voor een Nederlandse uitgave van zijn humanistische beschouwing ‘Het rijk der mensen’ (Terre des hommes) moeten we vooralsnog terug naar de vroege jaren ’60.
In ‘Strijden voor de mens’, een selectie uit de verspreide oorlogsgeschriften van Saint-Exupéry, komen die lijnen bij elkaar. Als verslaggever tijdens de Spaanse Burgeroorlog laat ‘Saint-Ex’ zich nog van zijn naïeve kant zien, wanneer hij maar niet begrijpt dat mensen die het beste met hun land voorhebben er niet in slagen hun conflict uit te praten.
Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, ziet hij in dat de mechanismen van oorlog en conflict dieper wortelen dan alleen wederzijds onbegrip. ‘We meenden, wanneer mensen bereid zijn voor iets te vechten en te sterven, dan ligt dat aan de geestelijke verleidingskracht van de zaak. Vergeten waren we, dat er redenen tot handelen bestaan die niets met het denken te maken hebben.’
​

Een interview met vertaler Stefan Waanders

Het Brabants Dagblad plaatste een mooi interview met Stefan Waanders, de vertaler van het de essays van Antoine de Saint-Exupéry. 

In de reeks artikelen “Saint-Exupéry in oorlogstijd” schetst Stefan Waanders een indringend beeld van de Franse schrijver en piloot Antoine de Saint-Exupéry (1900–1944), die zowel door zijn luchtvaartcarrière als door zijn schrijverschap een unieke stem ontwikkelde in de context van oorlog en humanisme. Het centrale thema is de manier waarop Saint-Exupéry, ondanks de gruwelen van de oorlog, blijft zoeken naar verbinding, menselijkheid en morele verantwoordelijkheid.

Saint-Exupéry begon als postvlieger bij de Aéropostale, een onderneming die niet alleen post vervoerde, maar ook een idealistisch project was om volkeren te verbinden. Deze ervaring vormde zijn denken: de dienstbaarheid aan een groter geheel en het overwinnen van angst en isolement werden centrale thema’s in zijn leven en werk. In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog signaleerde hij met groeiende bezorgdheid het morele en politieke verval in Europa. Zijn ervaringen in de Spaanse Burgeroorlog, waar hij als verslaggever de willekeur van geweld aanschouwde, deden hem zoeken naar een nieuw humanisme.

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, nam hij dienst als verkenningsvlieger. In zijn boek *Pilote de guerre* (Oorlogsvlieger), geschreven na een gevaarlijke missie boven Arras in 1940, verwoordt hij zijn inzichten: de ervaring van angst, verbondenheid met kameraden, en de drang om te blijven geloven in de waarde van het mens-zijn, zelfs te midden van vernietiging. Hij keert zich tegen cynisme en polarisatie, en roept op tot eenheid van de Fransen, zonder partij te kiezen tussen Vichy en De Gaulle. Zijn filosofie van de Mens (met hoofdletter) is erop gericht het individu in te voegen in een groter geheel van solidariteit en verantwoordelijkheid.

Ook *Lettre à un otage* en zijn latere brieven getuigen van deze betrokkenheid. Hij spreekt zijn bewondering uit voor de veerkracht van de miljoenen Fransen in bezet gebied en bekritiseert de arrogantie van politieke elites. Zijn leven en werk staan in het teken van dienstbaarheid, eerbied voor de menselijke waardigheid en verzet tegen ideologische hokjes.

Saint-Exupéry verdwijnt in 1944 tijdens een verkenningsvlucht boven Frankrijk. Zijn dood maakt van *Pilote de guerre* en *Lettre à un otage* zijn geestelijk testament. De laatste woorden van *Oorlogsvlieger* – “Zoals graankorrels” – verwijzen naar het stille verzet en de kiemkracht van het menselijk handelen. Stefan Waanders laat zien hoe actueel zijn boodschap is: in een tijd van toenemende verdeeldheid en propaganda blijft Saint-Exupéry een moreel baken, pleitend voor een verbonden menselijkheid en een inclusieve gemeenschap.

Deze artikelenreeks is niet enkel een historische beschouwing, maar ook een filosofisch pleidooi om Saint-Exupéry’s denken serieus te nemen in de huidige tijd. Zijn oproep tot verantwoordelijkheid, liefde en verbondenheid is een oproep aan ieder van ons.