n Man komt ondanks minne herinnerns terug noar t dörp woar of e as kind mit zien moeke woonde. Alewel hai der mit wat olle bekenden omgaait is e ook nou weer n boetenstoander. Hai gaait laiver polder ien of t wad op om noar vogels te kieken. Zien gedachten goan terug noar zien verongelukte dochter en zien vraauw van wel e noa t ongeluk oftraauwd is. Bie touvaal wordt e meer gewoar over zien moeke mit wel e noa zien vertrek oet t dörp gain verslag meer haar. Ienvloud van t verleden wordt din ondergeschikt aan n kwoal die hom dwingt toukomst onder ogen te zain. Over tied dij hom nog geven is wil e zulf boas blieven.
Een man keert ondanks slechte herinneringen terug naar het dorp waarin hij als kind alleen met zijn moeder woonde. Hij gaat weliswaar om met een enkele oude bekende maar is opnieuw een buitenstaander. Liever gaat hij de polders is en zoekt hij het wad op om vogels te kijken. Zijn gedachten gaan terug naar zijn dochter die verongelukte en naar zijn vrouw van wie hij daarna scheidde. Het toeval werpt een nieuw licht op zijn overleden moeder met wie hij na zijn vertrek uit het dorp geen contact meer had. De ban van het verleden wordt echter verbroken door een kwaal die hem dwingt de toekomst onder ogen te zien. De regie van de tijd die hem rest, houdt hij tot het laatst in eigen hand.
 
Over de auteur:
 
Na een loopbaan in het onderwijs en in het lokaal bestuur, waarvan hij in een viertal boeken verslag deed (hij was onder andere wethouder sociale en culturele zaken in de stad Groningen), schreef Klaas Swaak verhalen en romans. Klaas Swaak debuteerde in 2008 met een verhalenbundel. Daarna verschenen Hongerige wolf (2012), Op de helling (2014), De reis terug (2016), De veteraan (2018), Het langzame ontwaken (2020) en de Stadsbank (2024), beide laatste boeken verschenen bij Uitgeverij Nobelman.

​Door Léon Boer

​​We gaan ruim dertig jaar terug in de tijd. Vlak voor kerst in december 1991 barstte de bom in het Stadhuis van Groningen. Twee medewerkers van de afdeling financiën komen tot de ontdekking dat directeur van de Groningse Kredietbank (GKB) opdracht heeft gegeven om vanuit gemeenschapsgeld een hypotheek van 16,8 miljoen gulden over te maken aan het bedrijf Brio Hueting. Dit brengt de bal verder aan het rollen. De GKB-directeur heeft ongehinderd voor 124,2 miljoen gulden aan discutabele kredieten verstrekt. Het komt Groningen op een strop van ruim 58 miljoen gulden te staan.
De bom barstte ook in de PvdA, toen almachtig in een college waarin het drie wethouders leverde. De flamboyante en dominante wethouder Ypke Gietema gooide na precies 10 jaar wethouderschap de deur achter zich dicht. En trok de toen net nieuwbakken PvdA wethouder Piet Huisman, de politiek verantwoordelijke voor de GKB, onvermijdelijk in z’n val mee. Willem Smink volgde Gietema op. Evenals Klaas Swaak op de portefeuille Sociale Zaken (waar GKB onder viel).

PvdA wereldje
Deze laatste presenteert nu, onder het pseudoniem Harm Schriever, in De Stadsbank. Een bijna waar verhaal, een roman die een inside blik biedt op de gebeurtenissen van die tijd. Het is daarmee een ware politieke zedenschets geworden van de Stad Groninger politiek van eind jaren tachtig en begin jaren negentig. Een wereld die zich voor de PvdA begaf tussen het Stadhuis aan de Grote Markt, het PvdA pand aan de Haddingestraat en café de Sleutel aan de Hoge der Aa. Een wereld die nu in hoge mate steeds meer onherkenbaar is geworden.
Klaas Swaak heeft niet alleen een politieke pageturner opgeleverd, om in een ruk uit te lezen. Hij laat ook iets na wat redelijk uniek kan worden genoemd in Nederland. Ik ken weinig tot geen voorbeelden waarin zo duidelijk een beeld wordt geschetst van een lokale politieke (partij-) cultuur. Dat zouden meer (ex) lokale bestuurders moeten doen!
 
Geleerde lessen!?
Tegelijk biedt het ook lessen voor onszelf. Over een partijcultuur waarbij een dominante leider behoorlijk werd afgeschermd. En waarbij de onderlinge omgangsvorm allerminst hartelijk was om niet te zeggen bij vlagen ronduit bruusk. Dat heeft mensen beschadigd. En ook dat politiek inhoudelijke lessen (aanvankelijk) het onderspit dolven boven persoonlijke controverses. Want onderliggend heeft de GKB affaire wel degelijk te maken met het neoliberale fenomeen van een zelfstandig bestuursorgaan zoals in de jaren Lubbers opkwam. En blijkbaar ook onder PvdA ingang kon vinden; publiek geld zonder al te veel last of ruggespraak stoppen in dubieuze private investeringen? In de politieke ‘fictie’ van Swaak keert het niet prominent terug, wel in het voorwoord van de betrokken journalist John Geijp die het geheel voor het voetlicht bracht.
 
In- of outsider: fremd bin ich….
En Klaas Swaak zelf? De sleutelroman is ook openhartig en nuchter over zijn eigen rol in het geheel. En is voor iedereen de PvdA een beetje kent herkenbaar. Een voorkomende man, soms ietwat de bovenmeester. En op de inhoud een gedreven cultuursocialist, in de geest van Jacques de Kadt. De Hogelandster doperse wortels daarbij nog steeds herkenbaar aanwezig. Zo worden ze bijna niet meer gebakken.
En bovenal iemand die zich weliswaar in het politieke gewoel begaf, maar – als klassieke geheelonthouder –  geen kroegtijger in het De Sleutel circuit. Wat zich toen, in persoonlijk opzicht, wellicht ook weleens tegen hem keerde. En wat nog het meest valt te karakteriseren met de muziek die bij zijn afscheid in de Oosterpoort werd gespeeld: Fremd bin ich eingezogen, Fremd zieh’ ich wieder aus (Schubert). Met het ene been er in, met het andere been er uit.
Daarmee heeft Swaak een eigenzinnige roman opgeleverd: een unieke sleutel tot de politieke zeden binnen de Groninger PvdA van weleer. En om lessen op links uit te trekken.
 
Deze bespreking van De Stadsbank is van de historicus Leon Boer en verscheen bij de digitale mededelingen van juni van het gewest Groningen van de PvdA.
 

​​de Stadsbank van Klaas Swaak is een  de sleutelroman waarin de vroegere stadsbestuurder van Groningen ‘het bijna ware verhaal’ beschrijft over de interne strijd in de PvdA na het bekend worden van de zogeheten GKB-affaire

 
Ongekend schandaal
Een ongekend schandaal treft begin jaren negentig de gemeente Groningen. De directeur van de gemeentelijke Groningse Kredietbank (GKB), opgericht voor schuldhulpverlening, blijkt voor bijna 120 miljoen gulden (ruim 56 miljoen euro) aan discutabele kredieten te hebben verleend aan onder meer recreatieparken, een Duitse melkfabriek en landbouwbedrijven in het voormalige Oost-Duitsland. De strop voor de gemeente zal uiteindelijk 58 miljoen gulden (ruim 26 miljoen euro) bedragen. Onderzoek zal uitwijzen dat de directeur ongehinderd en zonder enige toezicht zijn gang kan gaan.
Het drama treft vooral de Groningse PvdA, die in het Groningse stadhuis al jaren op weinig bescheiden wijze aan de touwtjes trekt. De lokale partijtop zoekt antwoord op de vraag welke politieke consequenties het schandaal moet hebben voor de verantwoordelijke sociaaldemocratische bestuurders, als de omvang van het schandaal steeds duidelijker wordt. De GKB-affaire werkt als een splijtzwam in de PvdA en het college van B en W. Uiteindelijk leidt de kwestie tot het vertrek van twee wethouders van de partij.
Klaas Swaak beschrijft in de sleutelroman de Stadsbank de verwikkelingen binnen de PvdA. Hij was destijds raadslid voor die partij en zou één van de twee opgestapte wethouders opvolgen. De sleutelroman is het ‘bijna ware verhaal’ over het conflict dat de partij trof en de uitkomst.
Mentaliteit, humeur en temperament bepalen naast persoonlijke omstandigheden het gedrag van iedere betrokkene. De Stadsbank is een gegarandeerd waarheidsgetrouwe inkijk in de gebeurtenissen die zich achter de schermen binnen de PvdA voltrokken.

Nawoord
In een nawoord schetst John Geijp, destijds gemeenteraadsverslaggever bij het Nieuwsblad van het Noorden, de politiek-bestuurlijke context waardoor de GKB-affaire de PvdA te meer hard trof.
 
de Stadsbank is de zesde roman van Klaas Swaak, die daarnaast over zijn bestuurlijke ervaringen schreef.
 
ISBN 9789083420110  | de Stadsbank | Klaas Swaak | softcover | 136 pagina's | € 21,95

​​Op 11 februari 2020 werd de nieuwste roman van Klaas Swaak gepresenteerd in Sociëteit de Harmonie in Groningen. Geïnteresseerden konden onder genot van een drankje luisteren naar wat Klaas Swaak te vertellen had over zijn roman Het langzame ontwaken.

 
Jennifer Moesker (studeerde ooit Frans en Alfa Informatica en is werkzaam bij stichting Studielink) mocht Klaas Swaak interviewen over het boek en het proces ernaartoe. Swaak vertelde dat het een psychologische roman is, met als hoofdthema een familiedrama. Het boek geeft niet alleen de relationele sfeer binnen het gezin weer, maar ook thema’s als architectuur, planologie en de relatie tussen burger en overheid worden blootgelegd. Naast het boek werd er door Swaak, maar ook door het publiek, gediscussieerd over het Forum Groningen.
Oud-wethouder in de stad Groningen Klaas Swaak (PvdA) uitte zijn twijfels inzake het Forum. Hij voorziet een financieel debacle in de toekomst. Hij is van mening dat het gebouw, dat ongeveer 140 miljoen euro heeft gekost, te duur is voor een bibliotheek. In de zaal werd hierop gereageerd, meerdere mensen gaven hun mening over het Forum en uitten hun ontevredenheid over de functionaliteit van het gebouw. Klaas Swaak benadrukte dat zijn roman in wezen slechts zijdelings over het Forum Groningen gaat. Hij leidde het gesprek dan ook al snel voorzichtig terug naar zijn roman.
Volgens presentatrice Jennifer Moesker ging het boek ook helemaal niet specifiek over het Forum, maar was dit slechts een zijlijn in het verhaal van een gebroken gezin.
 
De boekpresentatie was een groot succes. Mensen van verschillende leeftijdsgroepen zaten geïnteresseerd te luisteren naar Klaas Swaak.  Swaak was zelf erg blij met de grote opkomst en signeerde met plezier de boeken die werden aangeschaft.
 

 
Na een loopbaan in het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs was Klaas Swaak raadslid en wethouder voor de Partij van de Arbeid in Groningen. Al vroeg schreef hij, publiceerde opiniërende bijdragen in Tirade, Propia Cures en Kentering en mengde zich met ingezonden stukken in discussies (o.m. in Socialisme en Democratie  en het Dagblad van het Noorden). Hij was jarenlang redacteur van Ja en Nee en School Nu, resp. het landelijke orgaan en het afdelingsblad van de onderwijsvakbond ABOP.

Het langzame ontwaken, roman
 
Spanningen rond werk en studie lopen zo hoog op dat een huwelijk spaak loopt en een gezin uiteenvalt. Een gevierd architect en een succesvolle marketinggoeroe/mediator drijven van elkaar weg als de negatieve publiciteit rond zijn prestigieuze cultuurgebouw aanzwelt en zij haar keuze voor een studie in het buitenland doorzet en vertrekt. De breuk wordt definitief als hij overspel pleegt.
​
De zoon weigert te gaan studeren en verbreekt de banden met zijn ouders. In een kraakpand sluit hij zich aan bij een groep hackers. Het is zijn vriendin die hem aanzet het contact met zijn ouders te herstellen.

Het familiedrama, met de subtiel vertelde beweegredenen van de hoofdpersonen en hun uiteindelijke keuzes hoe verder te gaan, bevat ook een kritische beschrijving van relevante ontwikkelingen zowel in de architectuur en stedenbouw als in de relatie tussen overheid en burger.